TOPAZ | De clown uithangen

De clown uithangen - een korte geschiedenis van de humor

Humor als kunst is iets raadselachtigs. Lachen kan spontaan opkomen en het lijkt bijna in het niets te verdwijnen als het weer voorbij is. Om dezelfde mop of scène wordt zelden twee keer even intens gelachen. Publiek moet op een specifiek moment geboeid worden om het te laten lachen. Grappen die een lachsalvo uitlokken tijdens een cabaretavond, kunnen hun uitwerking compleet missen als ze de volgende ochtend aan een stel haastige forensen verteld worden. Voor humor is timing cruciaal - is dat misschien de reden waarom de eeuwenoude onderscheidingstekenen van de Hofnar, de zotskap (U, V, W) en de marot (X, Y, Z), gevormd worden door de lettercombinaties V W X Y en Z, letters die esoterisch verband houden met de tijd?

Een wijsheid uit de geneeskunde zegt dat stevig lachen net zo effectief kan zijn als een antibioticakuur, dat het stress kan verlichten en het immuunsysteem versterken. Recente experimenten met Magnetic Resonance Imaging (MRI) tonen aan dat bij mensen aan wie moppen of grappige verhalen verteld werden, een specifiek deel van de hersenen, de hersenschors die net achter de oogkas ligt, gestimuleerd wordt tot een spontane ontlading van energie als de clou wordt verteld. Interessant genoeg is dit deel van de hersenen bij onderzoek naar de evolutie van de mens ook in verband gebracht met een 'nieuwe mentale geboorte', het punt waarop iemand tot een ongewone of schijnbaar onlogische oplossing voor een bepaald probleem komt, praktisch of filosofisch. Misschien stimuleert de opzettelijke tegenstrijdigheid van een mop of absurd verhaal dit deel van het brein, bijna als vervanging voor een werkelijk nieuw inzicht, een beetje als vonken die overspringen wanneer twee stroomdraden per ongeluk met elkaar in aanraking komen.

Natuurlijk wordt niet alle humor gemaakt als een eenvoudig 'shot' voor de hersenen. Theater zit vol met allerlei soorten komedie, van de oude Griekse satire, de middeleeuwse blijspelen en de commedia dell'arte, tot de burlesken uit de 19e eeuw. De Griekse wijsgeren waren ook de eerste ons bekende onderzoekers van de wetenschap van humor. Plato beweerde dat humor voortkwam uit gevoelens van superioriteit tegenover andermans ongeluk, terwijl Aristoteles humor zag als een reactie op ongerijmdheid, hetzij in de vorm van complete onzin, dan wel in het verbergen van een slimme dubbele bodem. Hoe het ook zij, goede humor haalt ons uit de dagelijkse sleur.

Satire lijkt een voortzetting te zijn van de oude tradities van de Hofnar in het publieke domein, waarbij de Nar het feit dat hij niet helemaal serieus genomen werd gebruikte om indirect commentaar te leveren op aspecten van de heerschappij van de koning die verbetering behoefden. Later zou dit zich manifesteren in de amfitheaters waar minder populaire politieke daden of leiders van die tijd op de hak genomen werden. Dit gaf de beoefenaars van deze kunstvorm een wat ongemakkelijke verstandhouding met hun heersers, wat ook vandaag de dag nog voorkomt. Kort gezegd gaat een talent om te vermaken vaak hand in hand met een neiging om te beledigen.

Als je het lichaam beschouwt als een elektromagnetische entiteit, dan zijn er duidelijk perioden waarin zich resten energie of statische energieën in het systeem verzamelen. Bewust en zorgvuldig wegnemen hiervan door humor kan een geestelijke genezing zijn voor delen van onze individuele of collectieve aard die onderdrukt of tegenstrijdig zijn, zonder ongewenste bijwerkingen zoals van chemische of kunstmatige hulpmiddelen. Zou het zo kunnen zijn dat goed theater een remedie is voor de behoeften of onevenwichtigheden van het publiek op die specifieke avond, naast de eventuele educatieve boodschap? Zelfs de ouderwetse Amerikaanse burleske theaters verkondigden immers een stichtelijke boodschap in hun variétéprogramma's.

Door Anton Fiortoft, Groot-Brittannië

top | TOPAZ Home | Template Netwerk