Filmrubriek: De eer tussen mannen
Je kunt films gebruiken om meer van het leven te begrijpen, zoals
de vorming en ontwikkeling van een bepaalde kwaliteit. Soms kunnen voorbeelden
in films gedachten uitlokken die aanzetten tot een grotere perceptie van menselijke
kwaliteiten. Dit artikel richt zich op 'eer tussen mannen'.
 In
de film Meet
Joe Black wordt de eer tussen twee mannen over een afspraak en
contract microscopisch uitvergroot. Het aanvankelijke contract, afkomstig van
het karakter dat 'de dood' representeert (Brad Pitt), verschaft tijd - uren,
minuten - van leven aan Anthony Hopkins zolang deze 'de dood' geboeid weet te
houden tijdens zijn 'vakantie' op aarde. Terwijl het verhaal zich ontvouwt beginnen
sommige erecodes van Anthony Hopkins in dit contract met 'de dood' te wankelen
(uiteraard heeft de film toch een gelukkige afloop). Verschillende soorten eer
veroorzaken verschillende dingen. Sommige vormen nieuwe morele codes, terwijl
andere de bestaande moraal afbreken om nieuwe dilemma's te kunnen hanteren,
nieuwe keuzes te maken en nieuwe codes van eerbaar gedrag te vinden.
 In
de film Black
Hawk Down, houdt de erecode 'laat niemand achter' van Amerikaanse
soldaten de eer der soldaten intact tijdens een interventiemissie in Somalië,
maar ook kostte hij veel meer soldaten het leven dan zonder de code het geval
zou zijn geweest. Dat was de prijs die men bereid was voor eer te betalen. Het
was niet een prijs die betaald werd om de burgeroorlog daar te beëindigen
- hetgeen de missie was - , maar om de erecode tussen de mannen hoog te houden,
die bereid waren aan de missie deel te nemen.
Eer is altijd verbonden met specifieke waarden, maatstaven en moraliteit, omdat
eer niet in één, maar in meerdere dimensies van het leven tot
uiting komt. Dat maakt eer tot een interessante maar ook verborgen en onverwachte
speler in het theater van het leven die zeker niet altijd op dezelfde wijze
in iedereen aanwezig is. In het aangezicht van dilemma's moeten keuzes worden
gemaakt, waarbij verschillende niveaus van eer een rol spelen. Dat roept vragen
op als: 'welke mogelijke vorm van eer is de hoogste en waarom?' of 'welke vorm
van eer staat de meest waardige manier van doorgaan toe?'. Om een voorbeeld
te geven: er bestaat eer waarmee men koste wat het kost de soevereiniteit en
veiligheid van het eigen land verdedigt maar er is ook eer die het eigen lichaam
en de levens van anderen beschermt tegen letsel of erger.
 In
The
Four Feathers wordt een van die dilemma's die samengaan met de
formatie van eer uitgespeeld. Het betreft de eer tussen mannen om niet toe te
staan dat hun vriendschap en wederzijds respect worden vertroebeld door persoonlijke
gevoelens voor een vrouw en om niet toe te staan dat rivaliteit het betere deel
van henzelf, dat eer hooghoudt, aantast.
 Ook
in Spy
Game spelen twee mannen de anatomie van eer en daaraan verbonden
waarden, maatstaven en moraliteit uit. Hier gaat het om persoonlijke eer, gekarakteriseerd
door Brad Pitt, tegenover nationale eer (die van de CIA), die vertegenwoordigd
wordt door Robert Redford. De persoonlijke eer komt tot uitdrukking in de manier
waarop Brad niet kan stoppen zijn vriendin te redden, die in gevaar verkeert
door datgene waarin hij binnen de CIA verwikkeld is. Beide mannen worstelen
met de trouw aan hun eigen code en met elkaar over de overtuigingen behorend
bij ieders code. Dit leidt tot onverwachte keuzes en een tol die moet worden
betaald, wat altijd een belangrijke indicatie van eer is. Eer geeft ruimte aan
vreemde, onverwachte verschuivingen en veranderingen van prioriteit, alleen
begrepen door iemand die de code kent.
 Overeenkomstige,
onverwachte keuzes worden gemaakt in The
Edge, met Alec Baldwin en Anthony Hopkins. De eer een kleine groep
mensen te redden die verloren is in de wildernis, staat tegenover het gebrek
aan eer om tegen elke prijs zelf te overleven. De eerste vorm van eer zorgt
voor nieuwe inzichten, nieuwe oplossingen en creativiteit. Afwezigheid van eer
zorgt hier voor paniek, angst, wanhoop en egocentrisme.
 De
recente film Gods
and Generals over de Amerikaanse burgeroorlog vertelt bijna feitelijk
het relaas van mannen die vechten aan tegenovergestelde zijden van het slagveld
die worstelen met dezelfde dilemma's in hun streven naar persoonlijke eer door
dezelfde God en hetzelfde land te dienen. En dat leidt tot het opmerkelijke
idee dat dezelfde, maar tegenovergesteld georiënteerde erecode van twee
mannen ervoor kan zorgen dat beide door elkanders toedoen sterven. Hier ontbreekt
het de eer aan redenering om de code in een grotere context dan die van het
slagveld te plaatsen.
 Hoewel
The
Thin Red Line zich ook op het slagveld afspeelt, biedt deze film
filosofische codes over diepere redeneringen en motieven van eer. De film is
bezaaid met interessante voorbeelden en vragen over hoe erecodes zich tussen
mannen vormen en verheffen. Een gedicht uit die film dat dit illustreert is:
'de ene man kijkt naar een stervende vogel denkend dat er niets meer is dan
onbeantwoorde pijn... dat de dood het laatste woord heeft en hem uitlacht. Een
andere man ziet dezelfde vogel en voelt de glorie... en voelt iets daar doorheen
glimlachen.' Twee mannen met verschillende erecodes in relatie tot hoe zij de
werkelijkheid van de oorlog waarnemen.
Uiteindelijk lijkt het neer te komen op hoe we over iets denken en wat we onszelf
vertellen over wat we zien.
Sander Funneman, Nederland
top | TOPAZ Home | Template Netwerk |
