TOPAZ Nummer 4 / 2002
Welkom
Een introductie van Feminenza
The Message of Water
Filmbespreking: A Beautiful Mind
De menselijke template
Raadsels en hersenkrakers
Opvoeden en leren kan beter
Muziek door de tijd heen
Psychologie - Vanuit een Template perspectief
Verzorgingshuis-project
Nadere kennismaking met de Template Stichting
Effectieve kleuren

Het verzorgingshuisproject

"Ouderen verdienen het beste te krijgen van wat we in staat zijn te geven. Toen wij jong waren, zorgden zij immers voor ons"

Otto Bignell (37) werkt in een verzorgingshuis in Oegstgeest bij Leiden. Hij is administrateur in het huis dat een gemotiveerde en toegewijde staf heeft. Ondanks de grote inzet van begeleiders merkt hij dat zij vaak aan vele persoonlijke innerlijke behoeften van de ouderen in deze belangrijke laatste levensfase niet tegemoet kunnen komen, omdat er geen tijd en geld voor is. Vanuit de wens de staf daarbij te helpen, neemt hij het op zich zélf een bijdrage te leveren aan het welzijn van de bewoners. Het instigeert hem nieuwe wegen te onderzoeken om de inspanningen van begeleiders en staf te ondersteunen. Dat resulteert in een serie ongebruikelijke, creatieve projecten die inmiddels zijn uitgevoerd.

Tegenwoordig is hij ook lid van het management team en verantwoordelijk voor bewonersactiviteiten en de coördinatie van vrijwilligers. Het is zijn bedoeling een nieuw bejaardenzorgcentrum te verwezenlijken, gestoeld op het bieden van aandacht, menselijkheid, respect en waardigheid, ingebed in professionele zorg en verpleging.

Waardoor ben je zó gemotiveerd geworden over de zorg voor ouderen?
'Er zijn veel verhalen die getuigen van de behoefte aan meer zorg en menselijkheid. Zoals b.v. dat van een Egyptoloog van 91 jaar, tot op de dag van vandaag bezig met onderzoek en studie. Mentaal even fit als altijd, maar fysiek zwak. Hij is lichamelijk dusdanig zorgbehoevend dat hij eigenlijk in een verzorgingshuis moet worden opgenomen, maar hoe moet het dan met de zorg voor zijn geest? Want als hij verhuist naar een klein kamertje betekent het dat hij zijn bibliotheek en levensvervulling moet achterlaten.

Een ander aangrijpend voorbeeld is de manier waarop met het overlijden van bewoners wordt omgegaan. De overledenen worden bijna zonder ruchtbaarheid weggehaald. Er zit een op zichzelf respectvol sentiment achter dat de aanblik als te confronterend wordt beschouwd voor mensen die zelf hun levenseinde naderen. Maar de simpele daad van het gezamenlijk afscheid nemen en iemands goede eigenschappen gedenken schept juist een natuurlijke vertrouwdheid met het gegeven dat je eens uit dit leven vertrekt. Er zijn veel andere verhalen te vertellen over hoe de dames van de verzorging de extra aandacht die iemand die op sterven ligt eigenlijk nodig heeft, niet kunnen geven.

De opeenstapeling van dit soort dingen bracht me er toe te onderzoeken wat voor project ik binnen het huis zou kunnen oppakken om een klein verschil te helpen maken. Allereerst resulteerde dat in het 'huiskamerproject voor dementerende ouderen'. Er is nu een kamer ingericht in een typische jaren '50 stijl. Dit is een vertrouwde en veilige omgeving geworden voor bewoners, die daarvoor soms doelloos door het huis zwierven'.

Het succes van dit experiment leidt tot jouw volgende ongewone stap van het plaatsen van aquaria in het huis. Waarom heb je voor aquaria gekozen?
'Uit onderzoek aan de Purdue Universiteit in de Verenigde Staten is gebleken dat een aquarium duidelijk aantoonbaar welbevinden veroorzaakt bij mensen, met name bij ouderen. Als mensen met de ziekte van Alzheimer daar regelmatig naar kunnen kijken, blijken ze rustiger te worden, minder zorg nodig te hebben en minder te zwerven. De Template Stichting Nederland heeft het huis door een donatie in staat gesteld om drie aquaria te plaatsen, waarvan één ter grootte van 2½ meter'.

Hoe hebben de ouderen op de aquaria gereageerd?
'Nu, na een paar maanden, zijn er verhalen die van hun positieve invloed getuigen. Er is bijvoorbeeld een dame in een rolstoel die tweemaal per week naar het aquarium gereden wil worden; ze zit daar dan heel lang uitgebreid naar te kijken. 'Zelfs als God alleen maar deze vissen gemaakt zou hebben, dan zou het al ongelooflijk zijn', vertelde een andere mevrouw me laatst'.

Hoe heb je een vertrouwelijker contact met de bewoners tot stand kunnen brengen?
'Ik ben begonnen met individuele gesprekjes waarin ik hen vroeg mij te helpen begrijpen hoe het is om ouder te zijn. Het is mijn taak om activiteiten voor hen te organiseren, maar ik heb er geen enkele voorstelling van hoe het is om hoogbejaard te zijn. Deze conversaties hebben geleid tot een open, warme relatie waar we wederzijds erg blij mee zijn. Wat mij het meest opvalt is hoezeer ze het contact van mens tot mens missen en nodig hebben'.

Dat verbaast me, want de bewoners verkeren toch voortdurend tussen de mensen. Er worden ook veel activiteiten georganiseerd waardoor ze niet alleen zijn. Biedt dat niet mogelijkheden te over om te praten?
'Velen zijn hun levenspartner kwijt met wie ze alles deelden of ze hebben hun vrienden en kameraden verloren. En ineens zitten ze tussen zo'n 100 onbekenden. Ja, er zijn wel veel activiteiten, maar met wie deel je je intieme momenten? Ik geloof dat kunnen vertellen wat er wezenlijk in je omgaat even essentieel is als de lichamelijke verzorging. Er zou de hele tijd een luisterend oor moeten zijn, van een soort 'professionele luisteraar'. Dat zou een nieuw concept zijn. Bij gebrek aan financiën om zo iemand aan te stellen en tóch enigszins aan deze behoefte tegemoet te komen ben ik begonnen een cassette-bibliotheek op te zetten. Mensen kunnen luisteren naar gesprekken tussen twee mensen over thema's als waardigheid, eenzaamheid, de angst om te sterven, hoe om te gaan met verlies. Maar er zijn ook bandjes met verhalen en muziek'.

Je volgende onconventionele initiatief was het uitnodigen van een vrijwilliger, voor een middag per week, als voetenwasser. Wat voor effect heeft dat op de ouderen?
'Het is fantastisch om de weldadige uitwerking op de mensen gade te slaan; het maakt dat ze zich speciaal voelen. Het bevordert de circulatie en daardoor de afvoer van afvalstoffen. De voetenwasser zet ze met de voeten in een bak lauw water. Later worden de voeten gedroogd en met crème ingesmeerd. Daarna krijgen ze nog een warme vochtige handdoek om hun gezicht en handen schoon te maken. Je moet het effect van dit soort aandacht niet onderschatten; het zou deel van de dagelijkse praktijk in de bejaardenzorg moeten uitmaken, als er maar genoeg middelen beschikbaar waren'.

In december 2001 heb je - met hulp van een sponsor - een advertentie geplaatst in een grote landelijke krant. Je deed een oproep aan de regering om één euro van iedere belastingbetaler te reserveren voor steun aan ouderen en je vroeg het hele Nederlandse volk om dit plan te onderschrijven. Wat was je motivatie daarvoor?
'De oude mensen van nu zijn degenen die ons verzorgden toen wij jong waren. Ze verdienen de best mogelijke levensomstandigheden te krijgen. Tot nu toe zijn er ruim vijftig positieve reacties binnen gekomen. De eerste pakken petities zijn al verstuurd naar de regering en fractievoorzitters van de grote politieke partijen, alsmede naar grote bedrijven en prominente burgers. Er zijn internationale contacten uit voortgekomen waardoor ook mensen in de Verenigde Staten, Engeland, België, Duitsland en Australië erbij betrokken zijn geraakt'.

Het is klaarblijkelijk je intentie een nieuw type bejaardenzorgcentrum op te zetten. Hoe gaat zo'n bejaardenhuis er nu wat jou betreft uit zien als er voldoende fondsen zijn?
'Allereerst ga ik uiteraard uit van adequate professionele verpleging en basiszorg, aangevuld met extra aandacht die de dimensie van menselijkheid en respect vergroot. Ik stel me ook een ecologie voor met specifieke kleuren, vormen en meubilair, speciale tuinen en alles wat verder kan helpen om het leven en het aanstaande vertrek uit dit leven zo menselijk en aangenaam mogelijk maken'.

Je spreekt over aanstaand vertrek. Ik begrijp dat je ook gesprekken met de ouderen voert over het stervensproces?
'De laatste maanden voer ik op verzoek van de directie groepsgesprekken met ouderen over verschillende onderwerpen als 'dood en doodgaan' of 'hoe elegant ouder te worden'. Op verzoek van de ouderen ga ik meerdere avonden organiseren over verschillende thema's zoals waardigheid. Veel ouderen tonen zich weinig trots op hun ervaringen en wijsheden. Vaak zwaaien ze hun kinderen meer lof toe dan zichzelf. Ze worden ook niet altijd voldoende bevestigd door hun omgeving waardoor hun gebrek aan eigenwaarde nog verder afneemt. Ik probeer bespreekbaar te maken hoe je waardig oud kunt worden ondanks dat soms gezichtsvermogen, gehoor, mobiliteit en andere capaciteiten afnemen'.

Heeft deze intensievere omgang met ouderen je veranderd?
'Wat het me bovenal heeft gegeven is meer begrip voor hoe het is om ouder te zijn, maar ook een indringend besef van de rijkdom die ouder worden kan geven. Ouderen zitten boordevol verbazingwekkende en ontroerende verhalen. Ieder bezit een schat aan levenswijsheid uit eigen ervaring waar veel van te leren is'.

Hoe denken je collega's over alle nieuwigheden die je hebt ingevoerd?
'In het begin werd er wat vreemd tegenaan gekeken, maar nu is er veel waardering en medewerking van de verpleging en andere verzorgers'.

Interview door Josina van Schaik

Otto Bignell kan bereikt worden via Postbus 461, 2300 AL Leiden.

Copyright 2001-2019 De Template Stichting, alle rechten voorbehouden.