TOPAZ Nummer 9 / 2004
Welkom
Voorkeur en Afkeer
Amerikaanse Template Homestead
Uitgebalanceerde voedingsgewoonten
Zoektocht naar de Man
De eer tussen mannen
Nieuw begip over de seksen
Succes... eindresultaat of manier van leven?
Taal is voedsel en heeft voedingswaarde

Filmrubriek: De eer tussen mannen

Je kunt films gebruiken om meer van het leven te begrijpen, zoals de vorming en ontwikkeling van een bepaalde kwaliteit. Soms kunnen voorbeelden in films gedachten uitlokken die aanzetten tot een grotere perceptie van menselijke kwaliteiten. Dit artikel richt zich op 'eer tussen mannen'.

In de film Meet Joe Black wordt de eer tussen twee mannen over een afspraak en contract microscopisch uitvergroot. Het aanvankelijke contract, afkomstig van het karakter dat 'de dood' representeert (Brad Pitt), verschaft tijd - uren, minuten - van leven aan Anthony Hopkins zolang deze 'de dood' geboeid weet te houden tijdens zijn 'vakantie' op aarde. Terwijl het verhaal zich ontvouwt beginnen sommige erecodes van Anthony Hopkins in dit contract met 'de dood' te wankelen (uiteraard heeft de film toch een gelukkige afloop). Verschillende soorten eer veroorzaken verschillende dingen. Sommige vormen nieuwe morele codes, terwijl andere de bestaande moraal afbreken om nieuwe dilemma's te kunnen hanteren, nieuwe keuzes te maken en nieuwe codes van eerbaar gedrag te vinden.

In de film Black Hawk Down, houdt de erecode 'laat niemand achter' van Amerikaanse soldaten de eer der soldaten intact tijdens een interventiemissie in Somalië, maar ook kostte hij veel meer soldaten het leven dan zonder de code het geval zou zijn geweest. Dat was de prijs die men bereid was voor eer te betalen. Het was niet een prijs die betaald werd om de burgeroorlog daar te beëindigen - hetgeen de missie was - , maar om de erecode tussen de mannen hoog te houden, die bereid waren aan de missie deel te nemen.

Eer is altijd verbonden met specifieke waarden, maatstaven en moraliteit, omdat eer niet in één, maar in meerdere dimensies van het leven tot uiting komt. Dat maakt eer tot een interessante maar ook verborgen en onverwachte speler in het theater van het leven die zeker niet altijd op dezelfde wijze in iedereen aanwezig is. In het aangezicht van dilemma's moeten keuzes worden gemaakt, waarbij verschillende niveaus van eer een rol spelen. Dat roept vragen op als: 'welke mogelijke vorm van eer is de hoogste en waarom?' of 'welke vorm van eer staat de meest waardige manier van doorgaan toe?'. Om een voorbeeld te geven: er bestaat eer waarmee men koste wat het kost de soevereiniteit en veiligheid van het eigen land verdedigt maar er is ook eer die het eigen lichaam en de levens van anderen beschermt tegen letsel of erger.

In The Four Feathers wordt een van die dilemma's die samengaan met de formatie van eer uitgespeeld. Het betreft de eer tussen mannen om niet toe te staan dat hun vriendschap en wederzijds respect worden vertroebeld door persoonlijke gevoelens voor een vrouw en om niet toe te staan dat rivaliteit het betere deel van henzelf, dat eer hooghoudt, aantast.

Ook in Spy Game spelen twee mannen de anatomie van eer en daaraan verbonden waarden, maatstaven en moraliteit uit. Hier gaat het om persoonlijke eer, gekarakteriseerd door Brad Pitt, tegenover nationale eer (die van de CIA), die vertegenwoordigd wordt door Robert Redford. De persoonlijke eer komt tot uitdrukking in de manier waarop Brad niet kan stoppen zijn vriendin te redden, die in gevaar verkeert door datgene waarin hij binnen de CIA verwikkeld is. Beide mannen worstelen met de trouw aan hun eigen code en met elkaar over de overtuigingen behorend bij ieders code. Dit leidt tot onverwachte keuzes en een tol die moet worden betaald, wat altijd een belangrijke indicatie van eer is. Eer geeft ruimte aan vreemde, onverwachte verschuivingen en veranderingen van prioriteit, alleen begrepen door iemand die de code kent.

Overeenkomstige, onverwachte keuzes worden gemaakt in The Edge, met Alec Baldwin en Anthony Hopkins. De eer een kleine groep mensen te redden die verloren is in de wildernis, staat tegenover het gebrek aan eer om tegen elke prijs zelf te overleven. De eerste vorm van eer zorgt voor nieuwe inzichten, nieuwe oplossingen en creativiteit. Afwezigheid van eer zorgt hier voor paniek, angst, wanhoop en egocentrisme.

De recente film Gods and Generals over de Amerikaanse burgeroorlog vertelt bijna feitelijk het relaas van mannen die vechten aan tegenovergestelde zijden van het slagveld die worstelen met dezelfde dilemma's in hun streven naar persoonlijke eer door dezelfde God en hetzelfde land te dienen. En dat leidt tot het opmerkelijke idee dat dezelfde, maar tegenovergesteld georiënteerde erecode van twee mannen ervoor kan zorgen dat beide door elkanders toedoen sterven. Hier ontbreekt het de eer aan redenering om de code in een grotere context dan die van het slagveld te plaatsen.

Hoewel The Thin Red Line zich ook op het slagveld afspeelt, biedt deze film filosofische codes over diepere redeneringen en motieven van eer. De film is bezaaid met interessante voorbeelden en vragen over hoe erecodes zich tussen mannen vormen en verheffen. Een gedicht uit die film dat dit illustreert is: 'de ene man kijkt naar een stervende vogel denkend dat er niets meer is dan onbeantwoorde pijn... dat de dood het laatste woord heeft en hem uitlacht. Een andere man ziet dezelfde vogel en voelt de glorie... en voelt iets daar doorheen glimlachen.' Twee mannen met verschillende erecodes in relatie tot hoe zij de werkelijkheid van de oorlog waarnemen.

Uiteindelijk lijkt het neer te komen op hoe we over iets denken en wat we onszelf vertellen over wat we zien.

Sander Funneman, Nederland

Copyright 2001-2019 De Template Stichting, alle rechten voorbehouden.